Hướng dẫn chăm sóc bàn chân bệnh nhân đái tháo đường

Thứ Bảy 17/10/2015.

ava_ChuyenGiaTuVan_11
1. NGUYÊN NHÂN:

1.Tổn thương đa dây thần kinh: có vai trò quan trọng nhất trong bệnh lý bàn chân đái tháo đường, biểu hiện bằng giảm hoặc mất cảm giác, dị cảm, cảm giác bỏng rát hoặc nóng ran ở bàn chân, yếu cơ, teo cơ, giảm tiết mồ hôi và khô da, có khi da dày lên, nứt nẻ, dễ bị nhiễm trùng dẫn tới loét, hoại tử.

2.Bệnh lý mạch máu ngoại vi: Tổn thương ở những mạch máu nhỏ, hẹp làm giới hạn dòng máu đến chân. Máu mang Oxi đến các mô và nuôi dưỡng các mô trong cơ thể. Sự giảm sút của tuần hoàn ngoai vi làm cho da khô, nứt nẻ, có màu tím sẫm, tê bì, bàn chân lạnh và đau cách hồi. Khám thấy mất mạch mu chân và chày sau.

3. Nhiễm trùng: bệnh nhân đái tháo đường dễ bị nhiễm trùng hơn so với người bình thường do đường máu cao và tuần hoàn kém làm cho các phản ứng bảo vệ chống nhiễm trùng ở các BN này diễn ra chậm hơn và kém hiệu quả hơn. Vì vậy nếu có bất kỳ một vết loét nào thì nguy cơ bị nhiễm trùng cũng như nguy cơ ổ nhiễm trùng lan rộng là rất lớn. Nếu nhiễm trùng kết hợp với thiếu máu thì nguy cơ gây cắt cụt chi rất cao

4.Chấn thương: tổn thương bàn chân thường bắt đầu ở những ngón chân hoặc các ô mô ngón bị mất cảm giác, đặc biệt ở nhừng nơi ngón đã bị biến dạng và/hoặc thiếu máu. Những ngón chân này dễ bị chấn thương, dễ hình thành những cục chai chân, tạo ổ loét, nhiễm trùng và hoại tử

Các nguyên nhân trên có thể xuất hiện đồng thời hoặc độc lập với nhau.

2. YẾU TỐ NGUY CƠ DẪN ĐẾN VẾT LOÉT BÀN CHÂN:

– Nam > nữ

– Tuổi càng cao nguy cơ dẫn đến loét bàn chân càng cao

– Thời gian mắc bệnh đái tháo đường

– Kiểm soát glucose máu kém

– Tăng cholesterol

– Tổn thương thần kinh ngoại vi là nguyên nhân hàng đầu gây cắt cụt chi. Bệnh lý thàn kinh ngoại vi còn chiếm tới 90% gây loét, tăng gấp 7 lần so với người bình thường

Biến chứng mạch máu: các biến chứng về mạch máu nhỏ như bệnhlý võng mạc, thần kinh và thận luôn dòng hành cùng với tỷ lệ cắt cụt; các tổn thương mạch máu lớn như đột quỵ, nhồi máu cơ tim không có mấy liên quan đến cắt cụt

– Biến dạng bàn chân, chai chân, khớp xương cứng,móng quặp, móng chân dày lên (thường có nhiễm nấm móng), chân bị phỏng rộp,…

– Tiền sử loét chân, cắt cụt chi.

– Đi giày dép không phù hợp.

– Các thói quen có hại như hút thuốc lá

3. CÁC LOẠI VẾT LOÉT: 3 loại

3.1 Loét do tổn thương thần kinh:

v Dấu hiệu:

-Thường xuất hiện ở vùng chịu nhiều áp lực bàn chân. Những vị trí này,vết chai chân dễ hình thành và phát triển; rồi thiếu máu thêm vào đó sẽ hình thành ổ loét và hoại tử.

– Mép ổ loét do tổn thương thần kinh thường dày; nền vết loét có mô hạt màu đỏ; dịch tiêt từ ít đến trung bình.

-Bệnh nhân bị mất cảm giác đau.

– Khám thấy mạch nảy

v Xử trí vết loét thần kinh:

-Dùng miếng xốp rộng hơn vết thương 2 cm để làm giảm áp lực lên vùng tổn thương. -Nếu vết loét có nhiều dịch thì không nên sử dụng đệm giảm áp

-Thoa gels vào chỗ da bị dày lên (lưu ý không thoa gels vào kẽ ngón chân)

– Cắt lọc chai chân

– Không dùng loại băng kín

– Dùng miếng đệm phụ sẽ làm tăng áp lực và kín vết thương

– Giảm áp lực bằng đệm giảm áp, giày dép phù hợp, khuôn xơ chế

– Bệnh nhân cần được giữ chân khô ráo. Khi tắm hướng dẫn bệnh nhân rửa riêng chân

– Bênh nhân hạn chế đi lại

3.2 Loét do thiếu máu cục bộ:

v Dấu hiệu:

-Thường xuất hiện ở các ngón chân và mép bàn chân.

-Ổ loét khô, có mô hạt màu xanh xám hoặc đóng vảy

-Bệnh nhân có cảm giác đau

– Mạch đập yếu hoặc không sờ thấy

v Xử trí vết loét do bệnh lý mạch máu:

– Gels được chống chỉ định khi có thiếu máu cục bộ

– Không cắt lọc

– Không dùng băng ép

– Khi tắm bệnh nhân cần giữ chân khô và rửa riêng chân

– Thận trọng với các loại băng để phòng ngừa các vết rách da

3.3 Loét do tổn thương thần kinh và thiếu máu cục bộ:

Là quá trình hỗn hợp giữa loét do tổn thương thần kinh và thiếu máu cục bộ

4. PHÂN ĐỘ VẾT THƯƠNG BÀN CHÂN:

Phân độ theo Wagner và Meggritt:

Độ O: không có tổn thương hở nhưng có xuất hiện các yếu tố nguy cơ

Độ 1: Loét nông, không thâm nhập vào các mô ở sâu.

Độ 2: Loét sâu, có thể có nhiễm trùng tại chỗ, nhưng chưa có tổn thương xương, thường có kèm theo tổn thương thần kinh.

Độ 3: Viêm gân, viêm mô tế bào, đôi khi hình thành các ổ abces. Có thể có viêm xương.

Độ 4: Hoại tử ngón, phần trước bàn chân hoặc gót chân, thường có nhiễm trùng phối hợp.

Độ 5: Hoại tử rộng cả bàn chân, phối hợp với tổn thương nhiễm trùng và hoại tử mô mềm của bàn chân

5. CÁCH CHĂM SÓC BÀN CHÂN Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

6.1 Kiểm tra bàn chân hàng ngày

Hướng dẫn bệnh nhân tìm một thời điểm thích hợp nhất trong ngày (buổi tối là tốt nhất) để kiểm tra chân hàng ngày và làm điều đó như một thói quen.

Chọn nơi có đầy đủ ánh sáng để quan sát kỹ bàn chân và các kẽ ngón chân xem có vết xước, vết phồng rộp, vết thâm, cục chai chân hay vết đau … nào không?

Nếu bệnh nhân không cúi xuống để nhìn bàn chân của mình được thì hướng dẫn họ sử dụng một cái gương để quan sát lòng bàn chân hoặc nhờ người thân trong gia đình hoặc người thân chăm sóc

6.2 Rửa chân hàng ngày

Rửa kỹ bàn chân và kẽ ngón chân (Dùng bọt biển hoặc khăn mềm rửa thật nhẹ nhàng). Rử̉a bằng nước ấm và xà bông trung tính. Không ngâm chân quá 5 phút.

Sau khi rửa lau thật khô da và các kẽ ngón chân, có thể dùng bột tal để làn trơn da chân. Nếu da chân bị khô sử dụng kem làm ẩm da (lưu ý bệnh nhân không được bôi kem vào kẽ ngón chân).

6.3 Phòng tránh các vết bỏng:

Kiểm tra nhiệt độ nước trước khi tắm rửa bằng cách dùng nhiệt kế hoặc mu tay, khuỷu tay. Nhiệt độ nước không nóng quá cũng không lạnh quá. Khoảng 37ºC là tốt nhất.

Không sưởi ấm chân bằng các phương pháp như sưởi bằng lò than, sưởi bằng viên gạch nung nóng; không dùng nước nóng để xông hơi bàn chân hoặc ngâm chân; không đốt lá ngải hơ chân; tắt chăn điện…vì dễ gây bỏng.

Thoa kem chống nắng lên chỗ da để trần khi đi ra nắng.

6.4 Nếu chân có vết chai chân hoặc sẹo:

Bệnh nhân không được tự ý cắt vết chai sẹo mà phải đến gặp bác sỹ

6.5 Chăm sóc móng chân:

– Không để móng chân mọc quá dài

– Cách cắt móng chân:

+ Nếu thị lực kém nên nhờ người thân trong gia đình cắt móng chân

+ Cắt móng chân ngay sau khi tắm, khi đó móng sẽ mềm và dễ cắt

+ Cắt móng chân theo đường ngang.Tránh cắt móng sâu vào phía trong. Dùng giũa để giũa những góc sắc nhọn và những cạnh thô ráp.

+ Không được dùng những vật sắc nhọn đào sâu dưới móng chân hoặc da quanh móng

+ Phải giũa những móng chân dày

6.6 Mang giầy, tất phù hợp với bàn chân:

– Tất: Hướng dẫn bệnh nhân nên chọn tất bằng len hoặc cotton, tất có độn bông , mũi tất không chật, đường may nổi không thô, ráp. Tất cao đến đầu gói không được khuyên dùng

– Cách chọn giầy:

Chọn giày rộng và sâu ở phần mũi, có đế cao su dày, gót không cao, đệm gót chắc chắn, buộc dây hoặc băng dán, lót trong nhẵn.

Nên mua giày vào buổi chiều. Khi thử giày bệnh nhân phải đo cả hai chân, đứng để thử giày. Không bao giờ đi giày mới cả ngày.

Bệnh nhân không bao giờ được đi chân trần

6.7 Nếu chân bị nhiễm trùng

Sát trùng vết thương và đến bệnh viện khám ngay

6.8 Giữ cho mạch máu được lưu thông

– Hướng dẫn bệnh nhân nên đặt chân lên ghế theo tư thế nằm ngang khi ngồi xuống

– Không bắt chéo chân trong thời gian dài.

– Không đi những đôi tất chật hoặc thắt nút quanh cổ chân.

– Cử động ngón chân trong 5’ từ 2-3 lần trong ngày. Tập vận động bàn chân hàng ngày để tăng lưu thông mạch máu ở bàn chân như: đi bộ, đạp xe,…

6.9 Có lối sống lành mạnh

6.10 Bệnh nhân nên đến gặp bác sỹ khi:

– Có vết loét mà không bắt đầu lành trong vòng 2 tuần.

– Có móng chân quặp rất dày hoặc có xu hướng tách đôi khi cắt. Nếu Bệnh nhân gặp khó khăn khi cắt móng chân.

– Có các cục chai chân, các vết xước hoặc các vấn đề khác mà không giải quyết được.

  • VIDEO KIẾN THỨC VỀ BỆNH

  • Hỏi đáp cùng chuyên gia

    • Chuyên gia 1 Chuyên gia 1
      Chuyên gia 2 Chuyên gia 2
    • nguoi ko bi benh tieu duong hay tim mach co the uong ngua dc ko a?

      Chào bạn Người không bị tiểu đường hay bệnh tim mạch nhưng có nguy cơ bị ...  Chi tiết
    • Thưa chuyên gia! Nhà tôi hiện đang dùng hộ tâm đan, cốt linh diệu và vương ...

      Chào bạn Diabetna được chiết suất hoàn toàn từ thành phần dây thìa canh chuẩn hóa ...  Chi tiết
    • thưa chuyên gia cho tôi hỏi hiện nay tôi thấy đang quàng cáo miếng dán DiaRmedium ...

      Chào bạn Hiện tôi không có thông tin về tác dụng chữa bệnh tiểu đường của ...  Chi tiết